Irmandade San Caetano: “Manter a romaría é manter o legado dos nosos antepasados”
Por Ana Somoza.
A romaría de San Caetano é moito máis ca unha festa no calendario de Celeiro de Mariñaos. É unha tradición que atravesa xeracións, un punto de encontro para a veciñanza e tamén un símbolo da defensa do patrimonio e da cultura local. Detrás desa continuidade está a Irmandade San Caetano, unha asociación que naceu no ano 2007, pero que recolle o traballo iniciado anos antes pola Comisión Veciñal para a Defensa de San Caetano.
Segundo explica Xabier López, presidente da Irmandade San Caetano, aquela primeira mobilización xurdiu no ano 2000 ante “un intento de usurpación dos terreos públicos e da capela por parte dun particular”. A partir dese momento, un grupo de veciños decidiu organizarse para protexer un espazo que consideraban fundamental para a parroquia. “O obxectivo, tal e como recollen os estatutos, é a defensa dos intereses veciñais de Celeiro de Mariñaos, da súa cultura e do seu patrimonio”, sinalan.
Na actualidade, a Irmandade conta con arredor de 50 socios e unha directiva formada por sete persoas. Porén, a súa actividade vai moito máis alá da organización da romaría. Durante todo o ano, nas Escolas de Celeiro de Mariñaos desenvolven propostas culturais e sociais como teatro, música, charlas divulgativas, clases de música tradicional ou actividades infantís.
“Queremos agrandar a asociación con máis socios e colaboradores”, explican, xa que consideran que existe unha demanda crecente de actividades de lecer e cultura. De feito, anuncian que tras o verán preparan unha pequena “revolución” para aproveitar mellor un espazo que consideran “idóneo” para acoller novas iniciativas.
PATRIMONIO. A relación da parroquia coa capela de San Caetano vén de lonxe. Para os integrantes da Irmandade, forma parte da memoria colectiva dos veciños e veciñas desde a infancia. “A zona de San Caetano era un espazo de lecer para toda a rapazada”, lembran.
A propia historia do lugar reforza ese vínculo. A capela pertenceu ata 1913 ao pazo homónimo situado ao seu lado. Ese ano, dona Cruz Miranda Magdalena cedeu a capela á parroquia de Celeiro de Mariñaos xunto cunha franxa de terreo ao redor do templo.
A romaría, pola súa banda, mantén unha tradición que se remonta ao século XVII. Para a Irmandade, conservar esta celebración significa “manter o legado dos nosos antepasados” e reafirmar “o apego ao noso, á nosa identidade”. A festa forma parte desa “intrahistoria que dá razón á nosa existencia como pobo”, indican, ademais de manter viva a devoción de moitos fregueses por San Caetano.
TRADICIÓN. A organización moderna da romaría comezou en 1987 e desde entón a festa foi evolucionando, aínda que sempre cunha idea clara: non perder a esencia dunha celebración tradicional. “Levamos case 40 anos sendo fieis ao palco de lona e ao chan de herba”, destacan desde a asociación.
Para eles, eses elementos representan o espírito dunha romaría baseada na comunidade, na cooperación e na participación. “Non queremos desvirtuar o que é unha romaría tradicional con todos os valores que implica: veciñanza, música, gastronomía, merendas e convivencia”, explican.
Ao longo destas décadas, por San Caetano pasaron numerosos grupos musicais e artistas. A lista inclúe nomes como Xurxo Souto e Os Tres Trebóns, Festicultores, O Sonoro Maxín, Toxo Guayaba ou formacións tradicionais da comarca como Arco da Vella, Tumba e Dalle ou Xaramolo.
Tamén lembran con especial cariño a presenza de orquestras como Bahía nos anos noventa ou aquela primeira actuación da Orquesta Capitol en 1987. “Eramos rapaces de vinte e poucos anos e estabamos preocupados porque cobraba 140.000 pesetas e subíanos moito o orzamento, pero ao final cubrimos os gastos”, recordan.
Desde o pasado ano incorporaron ademais un novo acto: o Pregón do San Caetano, unha cita previa á festa na que se presenta a programación e o cartel. O primeiro pregoeiro foi Emilio López, músico de Lourenzá vinculado a diferentes formacións musicais.
COMUNIDADE. A veciñanza é, segundo a Irmandade, a peza fundamental para que a romaría continúe viva. “É a parte máis importante”, aseguran. As persoas da parroquia colaboran economicamente e tamén participan no traballo necesario para sacar adiante o evento.
Ese espírito colectivo está tamén detrás da creación da Festa da Tortilla, unha das actividades máis recoñecidas da celebración. A idea xurdiu coa intención de darlle un novo impulso á romaría nun momento no que as festas gastronómicas comezaban a multiplicarse por Galicia.
Xabier lembra que a idea da Festa da Tortilla naceu coa intención de darlle un novo impulso á romaría nun momento no que as exaltacións gastronómicas comezaban a gañar presenza en Galicia. Con humor, desde a organización confesa que a orixe foi “un soño dunha noite de verán duns rapaces de Celeiro de Mariñaos ás tantas da madrugada” na antiga discoteca A Xógara de Foz. “Ao día seguinte puxémonos mans á obra”, lembran.
A cita chega este ano á súa XXIX edición e mantén dous concursos diferentes. O primeiro celébrase coa participación de tortillas elaboradas na casa polos romeiros, que son valoradas por un xurado segundo criterios como tamaño, sabor, presentación ou orixinalidade.
O segundo é o Máster Tortilla, no que as parellas participantes elaboran as súas propostas no propio recinto da festa cos ingredientes e utensilios facilitados pola organización. A valoración céntrase no tempo empregado e no resultado final.
MÚSICA. A programación de San Caetano combina tradición, cultura e diversión para todas as idades. A festa comeza coa misa e procesión na capela, continúa cunha sesión vermú con música tradicional e charanga, e inclúe tamén un pasamerendas musical, espectáculos infantís, xogos populares e verbena nocturna.
A música ocupa un papel central. “Non entendemos unha festa sen música en directo”, afirman desde a Irmandade. Para eles, contratar un grupo significa “contratar a alma da festa”, polo que defenden que todas as formacións teñan o mesmo protagonismo.
Por iso aplican unha norma pouco habitual nos carteis: todos os grupos aparecen “co mesmo tipo e tamaño de letra”. “Non se poden discriminar os grupos na súa representación gráfica”, explican, xa que consideran que todas as propostas musicais merecen o mesmo respecto.
FUTURO. Manter o equilibrio entre tradición e renovación é un dos grandes retos da organización. A clave, segundo explican, está en que a festa poida ser compartida por todas as xeracións. “Na festa teñen que poder convivir todos, non se pode excluír a ninguén”, sinalan.
O escenario tamén contribúe a ese carácter especial. San Caetano está situado nun enclave histórico no que conflúen a capela, o pazo e restos arqueolóxicos vinculados á orixe da parroquia. “Ao pé da festa está o castro de onde naceu Celeiro de Mariñaos”, destacan.
Para a Irmandade, continuar coa romaría supón “moito traballo”, pero tamén “moito orgullo”. É a satisfacción de manter unha tradición que outras persoas comezaron moitos anos atrás e que hoxe continúa grazas ao compromiso veciñal.
Para Xabier López, presidente da Irmandade San Caetano, o principal valor da festa segue sendo a capacidade de reunir á xente arredor dunha mesma identidade. “O obxectivo é facer comunidade”, resume, defendendo unha celebración na que tradición, música e convivencia continúan indo da man.
A mensaxe final para quen aínda non coñeza San Caetano é clara: achegarse, participar e descubrir unha festa na que tradición, gastronomía e música van da man. “San Caetano sempre”, conclúen desde a organización, resumindo nun lema o espírito dunha celebración que segue reunindo cada agosto a veciñanza e visitantes ao redor dunha mesma identidade.