Escoitar Santiago
Por Rebeca Maseda
Esta semana escoitei ao meu bo amigo Fernando Buide tocar o órgano da Catedral de Santiago por primeira vez e foi súper emocionante! Obviamente aprecio moitísimo a Fer e, polo tanto, para min foi moi especial, pero é que ademais, é un organista, músico e compositor excelente.
Facía moitos, moitos anos que non entraba á Catedral e a verdade é que me encantou a experiencia, malia a inxente cantidade de turistas, que tolería…! Sinceramente non era consciente do volume de persoas que visita o templo compostelán cada día, aínda que, non me sorprende nadiña. Unha vez dentro, resulta inevitable erguer a vista. Por moitas fotos que vexamos ou por moitas veces que nos conten a súa historia, hai algo na Catedral que só se entende estando alí. E boa parte desa sensación ten que ver co órgano. En realidade, a Catedral conta con dous grandes órganos barrocos xemelgos, situados un fronte ao outro, cuxas espectaculares caixas foron deseñadas no século XVIII por Fernando de Casas Novoa, o mesmo arquitecto ao que lle debemos a fachada do Obradoiro. Ao longo dos séculos foron restaurados e adaptados ás necesidades de cada época, pero seguen conservando ese poder de encher cada recuncho do templo cun son que parece non rematar nunca. Escoitalos en directo é desas experiencias que poñen a pel de galiña, mesmo para quen non sabe distinguir un coral de Bach dunha muiñeira.
A verdade é que impresiona pensar na cantidade de músicos que tocaron ese instrumento antes. Séculos de celebracións, peregrinacións, festas, momentos solemnes e tamén outros máis cotiáns. A música forma parte da identidade da Catedral tanto coma a propia pedra. E, por iso, ver a Fer sentado diante dese teclado, nun lugar con tanta historia ás costas, fíxome unha ilusión especial. Non era só un concerto; era a sensación de asistir a un pequeno anaco de historia que continúa escribíndose.
Porque, se falamos da Catedral, estamos falando dun edificio que leva case mil anos medrando, transformándose e adaptándose ao paso do tempo. A construción do templo actual comezou no ano 1075, durante o reinado de Afonso VI, sobre outras igrexas anteriores levantadas para gardar o sepulcro que a tradición atribúe ao apóstolo Santiago. O núcleo principal responde ao estilo románico, e aínda hoxe se aprecia perfectamente na planta, nas naves ou no Pórtico da Gloria, esa marabilla esculpida polo Mestre Mateo a finais do século XII.
Co paso dos séculos fóronse engadindo capelas, torres, claustros e novas fachadas. O resultado é unha mestura sorprendentemente harmoniosa de románico, gótico, renacentista e barroco. De feito, a imaxe máis coñecida da Catedral, a fachada do Obradoiro, é bastante "nova" se a comparamos co resto do edificio: rematouse no século XVIII para protexer o antigo pórtico románico das inclemencias do tempo e, de paso, ofrecer esa monumental carta de presentación que hoxe todos identificamos con Santiago.
Hai tamén pequenas historias que sempre me pareceron curiosas. Por exemplo, durante séculos os peregrinos tiñan por costume apoiar a man nunha columna do Pórtico da Gloria ao entrar no templo. O xesto repetido millóns de veces acabou desgastando a pedra ata deixar marcada a forma dos dedos. Hoxe xa non está permitido para garantir a conservación da obra, pero ese detalle dá unha boa idea da cantidade de persoas que pasaron por alí ao longo da historia. Outro dos grandes protagonistas é o famoso botafumeiro, que ademais do seu simbolismo relixioso, tamén cumpría unha función bastante práctica nunha época na que miles de peregrinos chegaban ao templo despois de semanas de camiño... e sen demasiadas oportunidades para ducharse, precisamente.
Agora ben, saín da Catedral cun sentimento un pouco contraditorio. Por unha banda, paréceme marabilloso que tanta xente queira coñecer un patrimonio que tamén forma parte da nosa historia. Sería absurdo pretender que un lugar así permanecese baleiro. Pero, ao mesmo tempo, pregúntome ata que punto é sostible recibir cada vez máis visitantes sen que a cidade perda parte da súa esencia. Santiago sempre foi un lugar de encontro, de intercambio e de hospitalidade, iso é precisamente o que a fai especial. O reto está, probablemente, en atopar un equilibrio para que quen chega poida gozala sen que quen vive nela teña a sensación de deixar de recoñecela. Porque conservar o patrimonio non consiste só en restaurar pedras; tamén implica coidar a vida que acontece ao seu redor.