Sociedade | Reportaxes

Moncha, Fina, Loli, Maruja e Xefa, cinco amigas que transformaron unha colaboración puntual nun símbolo comunitario

Por Ana Somoza.

O recendo a cacao quente forma xa parte da memoria emocional de Burela. Cada ano, en determinadas celebracións populares, a xente agarda con paciencia o momento de recibir un vaso de chocolate quente mentres conversa, ri ou simplemente observa o movemento da festa.

As coñecidas como As Chocolateiras de Burela non son unha asociación formal nin un colectivo estruturado baixo unha normativa oficial. Son, sobre todo, un grupo de amigas que decidiron converter un pequeno xesto gastronómico nun símbolo social. Moncha, Fina, Loli, Maruja e Xefa repiten unha idea que se volveu case un lema interior: “Facemos chocolate porque nos gusta ver a xente feliz”.

A historia comezou hai arredor de vinte anos, cando a organización dunha festa de Entroido precisou colaboración para preparar chocolate para a veciñanza. Antes, lembran, o chocolate era subministrado polos bares do pobo, mais a experiencia non sempre era positiva porque o proceso de quentado podía alterar o produto.

“Comezamos case sen pensalo”, relata Moncha con voz tranquila, “primeiro levando fogóns, despois potas grandes e organizándonos entre nós”. Desde a Sociedade Cultural Ledicia de Burela facilitábaselles o material necesario para traballar.

Aquel inicio espontáneo foi gañando estabilidade co tempo. Ningunha delas imaxinaba que acabarían converténdose nun elemento recoñecible das festas locais. “Nunca pensamos que a xente nos ía esperar para tomar o chocolate”, comenta Fina. “Pero agora xa é algo que forma parte da celebración”.

MEMORIA E AFECTO. O traballo das chocolateiras está profundamente ligado á idea de comunidade. Maruja explica que a súa motivación non é económica nin profesional. “Non o facemos por obrigación. Facémolo porque nos gusta estar xuntas e porque sentimos que estamos dando algo á nosa vila”.

Loli engade que o máis fermoso non é o proceso culinario, senón a reacción das persoas. “Cando ves un neno collendo o seu vaso de chocolate e sorrindo, sabes que todo o esforzo merece a pena”.

As cinco coinciden en que o seu labor é unha forma de coidar a memoria colectiva da localidade. Moitos veciños recoñecen o seu traballo e achegan palabras de agradecemento durante as festas. “Hai xente que nos di: ‘O chocolate de vós sabe a festa’”, lembra Xefa cun sorriso.

TRABALLO EN SILENCIO, HUMOR EN COMPAÑÍA. A organización interna do grupo é case artesanal. Cada unha sabe que función debe cumprir durante a preparación. “Unhas despachan e outras van facendo. Temos unha cadea ben definida e organizada”, explica Loli.

A elaboración do chocolate require paciencia e control da temperatura. Fina insiste en que o segredo non se pode contar. “Hai que remexer moito para que non se pegue e para que non faga bolas ou grumos. Pero o truco… ese non o imos dicir”. Entre risas, Xefa admite que o misterio tamén forma parte da tradición. “Se contamos todo, perde a maxia”.

Maruja calcula que, dependendo da celebración, poden preparar arredor de 250 litros de chocolate. Nas festas máis multitudinarias, como Reis ou Entroido, a demanda aumenta porque acoden visitantes de toda a comarca.

Recordan especialmente o día de Reis de 2026, cando elaboraron 256 litros repartidos en nove potas. “Foi un día moi frío e a xente agradecía moito o chocolate quente”, comenta Maruja.

O CHOCOLATE COMO CULTURA. O proceso comeza quentando leite e engadindo cacao en po de forma progresiva. As chocolateiras non queren revelar todos os detalles técnicos. “Non é só poñer o leite e o cacao e xa está”, di Loli. “Temos as medidas, a orde e a forma de facelo”.

Xefa engade que a textura é fundamental. “Hai que vixiar para que quede espectacular”. A preparación require atención constante para evitar que o chocolate se estrague. O grupo aprendeu co tempo que a velocidade non é amiga da calidade. “Facer chocolate para casa é fácil”, explica sinalan, “pero facer chocolate para un pobo enteiro é outra cousa”.

FESTA E COMUNIDADE. Nas celebracións populares colaboran entidades como ACIA Burela e o propio Concello, que achegan roscóns, vasos e outros elementos para facilitar o servizo.

O obxectivo é ofrecer unha experiencia festiva completa. “Traballamos moito, pero tamén rimos moito”, comenta Maruja. “Son momentos moi fermosos. O caso é pasalo ben”.

O traballo non se vive como unha responsabilidade pesada, senón como unha forma de convivencia social. Moncha insiste nun detalle que considera importante: “Hai que mencionar a Sandra e Liana, as fillas de Maruja e Loli, porque levan as nosas redes sociais”. A presenza dixital permite que o grupo manteña contacto cun público máis novo.

AMIZADE COMO MOTOR. A esencia das chocolateiras non está só no chocolate, senón na amizade que se consolidou ao longo dos anos. “Non somos unha asociación formal, pero formamos unha piña”, explican.

Entre elas existen plans de futuro que inclúen viaxes, xantares comúns e visitas a diferentes lugares da comarca. “A idea é seguir xuntas mentres poidamos”, di Xefa. O vínculo emocional é tan forte que o traballo voluntario se converteu nun espazo de apoio mutuo. “Somos moi boas amigas”, repiten as cinco con naturalidade.

SENTIMENTO DE PERTENZA. A veciñanza de Burela percibe o labor das chocolateiras como parte da identidade local. O seu traballo representa a continuidade das tradicións populares e o valor da colaboración comunitaria.

Moncha resume o espírito do grupo cunha frase sinxela: “Nós non facemos chocolate só, facemos festa”. Fina engade outra reflexión máis íntima: “O máis bonito é cando alguén nos di que o chocolate lle lembra á súa infancia”. Porque detrás de cada vaso quente hai historias de familias, de inverno, de música de festa e de conversas na rúa.

O QUE REPRESENTAN. As Chocolateiras non buscan recoñecementos oficiais nin protagonismo público. “Non o facemos por fama”, afirma Loli. “Facémolo porque nos gusta ver a xente feliz”.

O seu traballo é desinteresado, técnico e ao mesmo tempo emocional. “Cando remata a festa e vemos que todo saíu ben, sentimos unha tranquilidade moi especial”, di Maruja. O grupo sabe que o seu labor é pequeno en aparencia, pero grande no seu significado social.

As Chocolateiras de Burela representan unha forma de cultura popular onde a tradición se transmite a través da práctica, da amizade e do afecto colectivo.

Porque o chocolate quente, neste caso, non é só unha bebida. É un símbolo de comunidade, un recordo compartido e unha maneira de dicir que a festa tamén se constrúe desde a proximidade humana. “Seguiremos mentres poidamos”, conclúe Moncha.

E mentres a pota siga quentando lentamente o leite e o cacao, a vila seguirá esperando ese momento no que un simple vaso de chocolate se transforma nun abrazo colectivo.