Sociedade | Cultura | Medio ambiente | Reportaxes

O colectivo xurdiu da preocupación polo estado das cunetas e traballa para concienciar á poboación, denunciar a falta de civismo e reclamar unha maior implicación das administracións na conservación do territorio

Por Ana Somoza.

A historia de Alfoz Limpo nace dunha preocupación compartida. O que comezou como unha serie de conversacións entre veciños e amigos sobre o estado das cunetas e dos espazos públicos do municipio acabou converténdose nun proxecto colectivo que busca mellorar a imaxe e a saúde ambiental do territorio. Os impulsores da iniciativa coinciden en que a acumulación de residuos en diferentes puntos de Alfoz foi o detonante que os levou a dar un paso adiante.

Segundo explican, a idea xurdiu “a raíz da inquedanza de varios veciños e amigos polo estado das cunetas dalgunhas zonas de Alfoz”. Aquelas reflexións iniciais foron tomando forma ata que atoparon un punto de unión en Eliseo Lorenzo, a persoa que puxo en contacto aos integrantes do grupo e facilitou que a preocupación individual se transformase nunha acción organizada.

Desde entón, Alfoz Limpo converteuse nun exemplo de participación cidadá impulsada pola vontade de protexer un patrimonio natural que consideran fundamental para a calidade de vida da veciñanza.

ORGANIZACIÓN. Unha das características que define ao colectivo é a súa forma de funcionamento. Non existe unha estrutura xerárquica tradicional nin cargos que concentren a toma de decisións. Os integrantes apostan por un modelo aberto e participativo no que cada persoa poida contribuír segundo as súas posibilidades.
“Somos un grupo sen unha estrutura definida en canto á xerarquía”, explican. A filosofía do colectivo baséase na colaboración e na implicación voluntaria, permitindo que cada integrante participe na medida da súa dispoñibilidade.

Actualmente son oito as persoas que se encargan de organizar as actividades, manter o contacto co Concello e coordinar as diferentes iniciativas. Con todo, insisten en que a entidade está aberta a novas incorporacións e que sería positivo ampliar o número de participantes.

Tamén destacan o carácter interxeracional do grupo. Nel conviven persoas de diferentes idades, aínda que consideran necesario sumar tanto xente máis nova como persoas maiores para conseguir unha representación máis ampla da sociedade local.

OBXECTIVOS. O propósito principal de Alfoz Limpo vai moito máis alá da simple retirada de residuos. O colectivo busca promover unha cultura de respecto polos espazos naturais e polos lugares de uso común. “Gustaríanos que a xente que vive ou pasa por este concello respectase os espazos naturais e mantivese a nosa contorna libre de lixo”, sinalan.

Para conseguir este obxectivo apostan pola sensibilización cidadá, pola organización de limpezas periódicas e pola colaboración con outras entidades e institucións. Consideran que a solución ao problema non depende unicamente das actuacións de limpeza, senón tamén dun cambio de actitude por parte dunha minoría da poboación que continúa abandonando residuos en lugares inadecuados.

Ao longo do ano, a principal actividade do colectivo consiste na recollida de lixo en zonas onde se detectan acumulacións importantes de residuos. Actúan independentemente da titularidade da vía ou do espazo afectado, guiándose exclusivamente pola necesidade de recuperar lugares degradados.

PROBLEMA. A experiencia acumulada durante as diferentes campañas permitiulles coñecer de primeira man a realidade ambiental do municipio e tamén da comarca da Mariña. Segundo indican, os problemas detectados en Alfoz non son moi diferentes dos que poden observarse noutras localidades próximas. “As cunetas están cheas de latas de cervexa, envoltorios e envases”, explican. Con todo, os residuos atopados van moito máis alá do lixo habitual.

Durante as súas actuacións localizaron cadeiras, sofás, electrodomésticos e mesmo animais mortos. Para os integrantes do colectivo, esta situación evidencia unha falta de civismo por parte dun sector reducido da sociedade que continúa utilizando os espazos públicos como vertedoiros improvisados.

O aspecto que máis lles preocupa é a repetición constante destas prácticas. “Facemos unha limpeza e volven aparecer os mesmos residuos nos mesmos lugares”, lamentan. Esta circunstancia provoca frustración entre os voluntarios, que observan como o esforzo realizado perde parte da súa eficacia debido ao comportamento reincidente dalgunhas persoas.

INSTITUCIÓNS. A relación coas administracións constitúe outro dos asuntos que máis preocupa ao colectivo. Os seus integrantes consideran que a limpeza das estradas e dos espazos públicos debería ser asumida polos organismos responsables de cada vía. Segundo explican, chegou a solicitarse información ao Concello para determinar quen ten a obriga de realizar estas tarefas. A resposta foi que cada titular debe encargarse da conservación e limpeza das súas infraestruturas.
Porén, os membros de Alfoz Limpo consideran que na práctica esta responsabilidade non sempre se exerce coa intensidade necesaria. “Cremos que as limpezas corresponden ás institucións propietarias das vías onde se deposita o lixo”, afirman.
Un dos exemplos que citan está relacionado coas rozas realizadas nas marxes das estradas. Segundo denuncian, en moitas ocasións estas actuacións efectúanse sen retirar previamente os residuos acumulados. Como consecuencia, as máquinas fragmentan o lixo e dispersan os restos. “Agora o que temos é o mesmo refugallo pero en anacos máis cativos e difíciles de recoller”, explican. Para o colectivo, esta situación evidencia a necesidade dunha planificación máis eficaz das tarefas de mantemento.

FUTURO. A pesar das dificultades, Alfoz Limpo continúa mirando cara adiante. O colectivo recoñece a colaboración prestada polo Concello, que facilita luvas, bolsas e espazos para depositar os residuos recollidos. Tamén admite que un dos pasos pendentes podería ser a constitución formal da asociación para acceder a novas ferramentas e recursos. Nos próximos meses teñen previsto manter reunións coa administración local para coñecer o estado das actuacións solicitadas ao departamento de Medio Ambiente e continuar organizando novas campañas de limpeza.

Ao mesmo tempo, fan un chamamento á participación cidadá. Consideran que toda colaboración resulta útil, xa sexa participando directamente nas recollidas ou contribuíndo a detectar vertedoiros ilegais e zonas degradadas.

“Calquera persoa que colabore, aínda que sexa denunciando un vertedoiro ilegal ou mantendo limpa a contorna da súa casa ou do seu barrio, xa é unha grande axuda”, destacan.
Para os integrantes do colectivo, espazos como o Río Ouro, o Castelo do Castrodouro ou a Fervenza do Escouridal representan exemplos do enorme valor natural que posúe Alfoz. Porén, subliñan que todos os espazos merecen protección, independentemente da súa fama ou atractivo turístico.

A mensaxe final que trasladan á sociedade resume a esencia da súa filosofía. “O medioambiente é a nosa casa, a de todos, e debera respectarse”. Unha reflexión sinxela que serve para lembrar que a conservación do territorio non depende unicamente das administracións ou dos colectivos ambientais, senón tamén dos pequenos xestos cotiáns de cada persoa. Porque, ao seu xuízo, a mellor limpeza é sempre aquela que non chega a ser necesaria.