A Ruta das Augas de Fonmiñá
A Ruta das Augas de Fonmiñá é unha das propostas para descubrir a paisaxe e o patrimonio da Pastoriza seguindo o curso do río Miño. O itinerario ten preto de trece quilómetros de lonxitude e pode completarse, só na ida, nunhas tres horas e vinte minutos. Está considerado de dificultade baixa e presenta un trazado practicamente chairo, polo que resulta máis accesible que a Ruta Maeloc, outro dos percorridos que atravesan este municipio da Terra Chá.
O punto de partida sitúase na lagoa de Fonmiñá, á entrada da Pastoriza polo sur. Este espazo, cunha superficie aproximada de 350 metros cadrados, é unha lagoa de orixe kárstica na que afloran augas subterráneas procedentes de mananciais que baixan da montaña. Nas proximidades atópase tamén un conxunto escultórico dedicado ao deus Breogán, realizado en 1969 por Magín Picallo e Manuel Mallo.
Desde Fonmiñá, o percorrido cruza a pista que conduce á aldea e deixa á esquerda un antigo muíño de fariña, convertido na actualidade en museo. A partir de aí, o sendeiro, ben sinalizado, avanza pola marxe dereita do Miño entre bidueiros, amieiros e salgueiros. As amplas praderías, nas que é habitual atopar vacas e cabalos pastando, acompañan boa parte do camiño.
A paisaxe aberta característica da Terra Chá permite contemplar extensos campos agrícolas e amplas panorámicas do horizonte. Aínda que o Miño funciona como fío condutor da ruta, o itinerario ofrece tamén diferentes elementos de interese histórico, etnográfico e patrimonial.
Nun dos puntos sinalizados é posible desviarse para coñecer a igrexa do Salvador de Crecente. Máis adiante aparece o Castro de Saa, un asentamento da Idade do Ferro no que se están realizando traballos. Conta con 48 metros cadrados escavados e conserva unha estrutura formada por tres murallas defensivas cos seus correspondentes foxos, ademais dun antecastro e a croa. Desde este enclave pódese gozar dunha panorámica de 360 graos sobre a contorna.
Ao longo do percorrido, cursos como o Rego de Piñeiro e o Rego de Xixín incorporan as súas augas ao Miño, aumentando progresivamente o seu caudal. O itinerario chega finalmente á parroquia de Baltar, onde se localiza unha área recreativa acondicionada como praia fluvial, con merendeiro e un pequeno embarcadoiro.
Antes de iniciar a marcha cómpre ter presente que non se trata dunha ruta circular. Por este motivo, se se pretende regresar camiñando ao punto de partida, aos case trece quilómetros de ida haberá que sumar outros tantos de volta, duplicándose tanto a distancia como o tempo estimado do percorrido.