Carro Tarabelo nace na Pontenova para reivindicar a memoria, a cultura e o patrimonio do territorio
A Pontenova suma desde o pasado 9 de maio un novo colectivo ao amplo tecido asociativo do municipio. Trátase da Asociación Carro Tarabelo, unha entidade cultural e patrimonial que nace coa intención de divulgar, protexer e poñer en valor a riqueza histórica, etnográfica, natural e humana do concello. Detrás desta iniciativa atópase un grupo de persoas que decidiu converter en proxecto colectivo unha inquietude compartida desde hai tempo: a necesidade de recuperar historias, espazos, tradicións e coñecementos que forman parte da identidade da Pontenova e que, segundo consideran, merecen unha maior atención e difusión.
A entidade constituíuse oficialmente cunha directiva encabezada por Carlos Bermúdez como presidente. A vicepresidencia recae en Eva María Navia Lombardero, mentres que Juan Carlos Pardo Álvarez asume a secretaría e María José Fernández López a tesourería. A xunta complétase con Manuel Alonso López e Catalina Lombardero Cancelos como vogais. Todos eles forman parte dun proxecto que, segundo explican, nace “dende o corazón” e cunha profunda carga emocional vinculada ao territorio.
ORIXE.
A creación de Carro Tarabelo xurdiu, tal e como explican os seus impulsores, dunha conversación entre amizades que compartían a sensación de que existían iniciativas culturais e patrimoniais que aínda non estaban sendo desenvolvidas na Pontenova. “A idea de crear Carro Tarabelo xorde porque a un grupo de amigos nos apetecía levar a cabo iniciativas novidosas que tiñamos en mente e que non se estaban levando a cabo por ningunha das numerosas asociacións coas que contamos na Pontenova”, sinalan.
A elección do nome tamén agocha unha pequena historia ligada á memoria familiar e á cultura popular. Nun primeiro momento, a asociación ía chamarse doutra maneira, pero a proposta inicial non acabou de convencer á maioría da directiva. A partir dese momento comezou unha procura colectiva doutro nome que representase mellor o espírito do proxecto.
Finalmente, o secretario da entidade propuxo “Carro Tarabelo”, unha expresión que escoitara na infancia ao seu avó materno. Segundo relatan, o termo facía referencia a un triciclo artesanal de madeira construído a semellanza dun pequeno carro tradicional. “O nome foi proposto polo secretario da asociación. Escoitoullo por primeira vez a seu avó materno cando lles arranxou un triciclo que tiña a dirección e a roda dianteira orixinais rotas e as substituíu por pezas feitas de madeira maciza”, explican desde a entidade.
A denominación acabou convencendo porque conecta precisamente coa filosofía da asociación: recuperar a memoria popular, reivindicar os elementos da cultura tradicional e crear vínculos entre xeracións.
FILOSOFÍA.
Os responsables de Carro Tarabelo teñen claro que a asociación non nace só para organizar actividades puntuais, senón para construír un proxecto de longo percorrido arredor da identidade local. “A asociación nace coa filosofía de poñer en valor o patrimonio histórico, cultural, etnográfico, inmaterial e humano vinculado á Pontenova”, destacan.
Nese sentido, consideran fundamental divulgar o pasado para comprender mellor o presente. “É algo moi importante para poder entender o que somos na actualidade”, afirman ao falar da necesidade de conservar e transmitir o patrimonio local.
A curto prazo, a entidade pretende centrarse especialmente na organización de rutas interpretativas guiadas, conferencias, charlas, obradoiros e xornadas formativas relacionadas coa historia, a paisaxe, a xeoloxía ou a etnografía do municipio. A intención é crear actividades accesibles para todo tipo de públicos e fomentar unha mirada máis profunda sobre o territorio.
Pero a visión da asociación vai máis alá do inmediato. Entre os seus obxectivos de futuro figura tamén a creación dun arquivo documental e audiovisual sobre a historia e o patrimonio da Pontenova. “A longo prazo, a idea é recompilar e crear un arquivo documental, fotográfico e audiovisual sobre as temáticas mencionadas”, explican.
Desde a entidade consideran que nunca se chega a coñecer completamente toda a riqueza cultural dun territorio. “Nunca se chega a coñecer de todo. A idea é que a asociación sirva de ferramenta para coñecela e divulgala”, sosteñen.
RUTAS.
As rutas interpretativas serán unha das principais apostas da asociación durante os próximos meses. A intención é ofrecer percorridos que permitan descubrir o territorio desde diferentes perspectivas, combinando natureza, historia e memoria oral.
“Imos organizar rutas interpretativas relacionadas co patrimonio relixioso, co patrimonio natural, falando da riqueza botánica das fragas e da riqueza paisaxística da Pontenova, e tamén co patrimonio inmaterial”, explican.
Esas actividades non se limitarán a mostrar lugares concretos, senón que tamén buscarán recuperar historias vinculadas aos antigos oficios, ás tradicións populares ou ás vivencias das xeracións anteriores. Para os impulsores do proxecto, a memoria oral ten un enorme valor cultural e representa unha parte esencial da identidade colectiva do municipio.
A asociación entende que moitas destas historias corren o risco de desaparecer se non se recollen e transmiten. Por iso, a recuperación do patrimonio inmaterial ocupará un papel central dentro da programación futura.
“Buscamos tamén recuperar oficios, historias ou costumes que co paso do tempo foron desaparecendo”, explican, insistindo en que esa tarefa forma parte da conservación da memoria colectiva.
ACTIVIDADES.
Ademais das rutas, Carro Tarabelo xa ten previstas varias iniciativas para os próximos meses. Unha das primeiras será a presentación do libro El ferrocarril de Villaodrid a Ribadeo, escrito por José Antonio Gómez Martínez e estreitamente vinculado ás orixes industriais e históricas da Pontenova.
Tamén preparan unha conferencia arredor das coñecidas como “Carolas” ou “Canouras”, as mulleres que viaxaban á costa durante o mes de setembro para recibir os tradicionais baños de mar.
A programación incluirá ademais cursos de diferentes disciplinas, desde costura ata cerámica, así como propostas orientadas ao público infantil. “Un aspecto que tamén imos coidar con especial interese son as actividades enfocadas para os máis cativos”, indican.
Os obradoiros tradicionais ocuparán tamén un lugar importante dentro da actividade da entidade, aínda que os responsables da asociación explican que non serán unha iniciativa illada, senón unha parte máis dunha programación ampla e diversa.
Outro dos aspectos nos que queren incidir é na colaboración con outros colectivos e entidades da comarca. “Dende un principio consideramos necesario este traballo de colaboración con outros colectivos públicos e privados”, sinalan, lembrando que esa filosofía aparece recollida incluso nos estatutos da asociación.
“Buscamos ser unha ferramenta útil para a veciñanza que permita coñecer mellor e divulgar toda a riqueza cultural que temos no municipio”
MEMORIA.
A preservación da memoria histórica e da identidade local constitúe un dos piares fundamentais de Carro Tarabelo. Os seus integrantes consideran que moitos elementos do patrimonio da Pontenova permanecen pouco coñecidos ou insuficientemente valorados.
Entre os exemplos que mencionan destaca a antiga sede da Irmandade Labrega de Conforto, un edificio que consideran especialmente relevante desde o punto de vista histórico e simbólico. “Hai un edificio en Conforto, a antiga sede da Irmandade Labrega, que consideramos que se debería rehabilitar e reivindicar a importancia histórica que tivo este sindicato de labregos”, explican.
A asociación tamén reflexiona sobre o interese actual da mocidade pola cultura tradicional e pola historia local. Segundo sinalan, o nivel de implicación é desigual, pero consideran esencial atopar novas formas de achegar esa realidade ás xeracións máis novas.
“O interese é variable. Trataremos de facer chegar a mensaxe da importancia do asociacionismo empregando a linguaxe particular da mocidade”, afirman.
Para conseguir ese relevo xeracional, consideran fundamental o papel das familias. “A sucesión xeracional, na que o interese pola nosa cultura e a nosa historia vai pasando de pais e nais a fillos e fillas, é fundamental”, sosteñen.
PARTICIPACIÓN.
Os impulsores de Carro Tarabelo insisten en que a asociación quere ser unha ferramenta aberta e participativa. De feito, consideran que o éxito do proxecto dependerá en boa medida da implicación da veciñanza.
“A base fundamental de calquera asociación é que sexa útil para os veciños e veciñas e xere interese por participar activamente nas actividades programadas”, destacan.
A entidade está aberta a persoas de todas as idades e perfís. Un dos aspectos que máis chama a atención é que a cota de socio non é individual, senón familiar, unha decisión pensada precisamente para facilitar a participación de máis persoas.
“Buscamos todo tipo de perfil. Por iso a cota de socio inclúe a todos os membros da unidade familiar”, explican.
Desde que se anunciou a creación do colectivo, a resposta social está sendo, segundo indican, “moi positiva”. Esa boa acollida reforzou a ilusión dun grupo de persoas que decidiu converter o amor polo territorio nun proxecto colectivo.
A asociación lembra que todas aquelas persoas interesadas en formar parte de Carro Tarabelo poden contactar a través do correo electrónico carrotarabelo@gmail.com
ou mediante Whatsapp nos teléfonos facilitados pola entidade para recibir o formulario de inscrición.
“A colaboración con outras asociacións e colectivos da comarca será unha parte esencial do noso funcionamento desde o primeiro momento”
FUTURO.
Nun concello como A Pontenova, onde o movemento asociativo conta cunha importante tradición e unha intensa actividade ao longo do ano, Carro Tarabelo aspira a achegar unha nova mirada centrada especialmente na recuperación e divulgación do patrimonio.
“Nós trataremos de aportar o noso gran de area incidindo naquelas actividades que estaban menos presentes ou máis esquecidas”, afirman.
Os seus responsables teñen claro que o proxecto nace cunha forte implicación emocional e cun profundo respecto pola historia local. “Carro Tarabelo nace dunha implicación emocional dos socios fundadores pola posta en valor do noso territorio e da nosa historia. Nace, en definitiva, por un profundo amor polo noso pobo”, destacan.
Esa idea resume, probablemente, o verdadeiro sentido da asociación: construír un espazo colectivo desde o que conservar a memoria, fortalecer a identidade local e transmitir ás futuras xeracións o valor dunha historia que consideran imprescindible manter viva.
“Fai falla saber o que fomos para saber onde estamos e a onde queremos ir”, conclúen desde Carro Tarabelo, convencidos de que o futuro dun territorio tamén depende da capacidade para coñecer, coidar e reivindicar o seu pasado.