Opinión: Siro, música e humor
Por Julia Mª Dopico Vale e Piñeiro
Historicamente, as artes máis destacadas cultivadas por seren “patrocinadas” no noso país foron a pintura, a arquitectura e a escultura. A literatura deu froitos gloriosos, pero os seus camiños foron máis intrincados, algo que tamén acontece coa música, a danza ou o cinema. E o caso agudízase se falamos das artes gráficas en xeral. Entón, eses camiños dos que falabamos vólvense “de cabras”, corredoiras sen saída ou costas de “rompepernas”, como a ferrolá de “Rómpete el alma”, que ben podería ir dar á compostelá rúa de “Sal si puedes”.
Mais todos estes argumentos se “difuminan” cando falamos de Siro López Lorenzo, o caricaturista por excelencia, pola súa permanencia e xenialidade, nado en Ferrol e de Galicia enteira. Un personaxe “inquedo e poliédrico”, como o define a súa ficha de autor de Afundación, acendedor da chama da conciencia social a través do humor, prevalecendo sobre realidades dolorosas. Algo ben complicado, porque semella que rir —e sobre todo ultimamente— non lle gusta á xente, a pesar de ser un pracer e un goce.
Xa nos dicía Aristóteles que o ser humano é “o único animal que ri”, situando a comedia como unha arte positiva. O valor da traxedia, pola contra, non se cuestiona. Aí están La Celestina, La vida es sueño, Don Juan Tenorio, Fuenteovejuna, La casa de Bernarda Alba… aínda que tamén está 'El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha', aínda que este, o probiño, estaba tolo. Que se lle vai facer!
Lembro un programa de televisión que se emitía nos meus tempos de infancia, titulado 'Las buenas noticias', con Tico Medina —outro personaxe do que ninguén se acorda, malia ser unha das figuras máis importantes do xornalismo español e ter unha presenza nos medios máis que significativa—. Un programa que foi unha aposta persoal para salientar o positivo na época convulsa da transición democrática e que acabou sendo un fracaso. Mais el saíu ileso de “tan singular fazaña”.
E é que semella que nisto da risa somos máis platónicos ca aristotélicos, porque cada vez rimos menos, a pesar de non sermos nin gardiáns nin deuses de ningún reino —creo—. Platón pensaba que eles —deuses e gardiáns— non debían rir xamais, como tampouco os homes de valor nin os cidadáns exemplares, porque iso era “algo sospeitoso”. Epicteto, pola contra, afirmaba que quen ri de si mesmo nunca queda sen motivos para rir, e San Lourenzo, condenado a morrer queimado vivo polo emperador Valeriano, alá polo ano 258 d.C., díxolles aos seus verdugos: Assum est, inquit, versa et manduca —“Está asado, parece; dálle a volta e cómeo”—. Que tempos aqueles, Mater Dei! E é que a iso se chega, aínda que nos pareza que non. Vexan o éxito de O silencio dos cordeiros, con Hannibal Lecter e Hopkins ofrecendo moito máis ca unha actuación icónica.
E a música e a risa? No noso rico folclore hai moitas cancións que nos fan rir: O Galopín, Chamáchesme moreniña… aínda que ben sabemos todos que o que prevalece en Galicia é a “Negra Sombra”.
Se falamos de música culta, adoita esquecerse ou descoñecerse que tanto compositores como compositoras somos seres humanos —e digo somos porque eu son compositora, aínda que algúns o esquecen e outros o descoñecen—, existindo numerosos exemplos humorísticos nas ilustres páxinas da literatura musical dos máis grandes: Haydn, na súa Sinfonía do Adeus, fai que os músicos vaian abandonando o escenario ata quedaren só dous violíns tocando, para lle facer entender ao príncipe de Esterházy que todos querían unhas máis que merecidas vacacións; e Rossini, por exemplo, compón o Dúo dos gatos, con dúas sopranos repetindo “miau” e xa… que cada quen saque as súas conclusións, porque senón isto faise demasiado extenso.
O caso é que destas cousas falabamos Siro e mais eu hai uns días, nun encontro fortuíto nunha terraza —e facía frío— no que ademais acabamos cantando —el, que eu non a sabía— unha canción que dicía: “Haya en el río de la sardina / una columna, lluvia a campar…”. E chovía, si Deus ten auga. Mais nin el nin eu tiñamos medo a moucho ningún, antes de que este venres, día 30 de xaneiro, día do nacemento de Castelao, a Asociación Galega de Profesionais da Ilustración e a Consellería de Cultura da Xunta de Galicia distinguisen a Siro como “Ilustrador do Ano 2026”, honra que comparte con José Vizoso, discípulo de Isaac Díaz Pardo, que, como relata Siro, “morreu pouco despois, e eu prometín non morrer no 2026 para non gafar o premio… porque, malia ser de saúde remendada, teño vocación de enfermo crónico”.
Siro López Lorenzo. O seu segundo apelido fai referencia ao sol, venerado en case todas as culturas da antigüidade. E o sol é símbolo de vida, inmortalidade e renovación ao cruzar o ceo diariamente. Que fortuna! Parabéns e “Mil primaveras máis”.