Opinión: Pesca de baixura e Regulamento de Control: a necesidade dunha norma proporcional
Por M. Máximo Díaz, secretario da Confraría de Pescadores de Celeiro
Nos últimos tempos escribiuse moito, a nivel estatal, nos medios de comunicación (prensa, radio, televisión, redes sociais…), sobre a problemática da pesca costeira e de baixura; e, sinceramente, non é para menos, porque España, con 7.500 quilómetros de costa e 12.000 embarcacións artesanais, ten argumentos máis que suficientes para alzar a voz e manifestar as súas inquedanzas e o seu potencial pesqueiro de carácter primario.
A recente flexibilización anunciada polo Goberno español (SGP_MAPA) na aplicación do Regulamento de Control da Unión Europea supuxo un alivio provisional para a pesca costeira de baixura, tras un período de incerteza e de mobilización estatal do sector; pero que ninguén se engane: “gañouse unha batalla, pero non a guerra”. Esta medida debe entenderse polo que realmente é: unha vitoria parcial e transitoria, non a resolución definitiva dun problema de fondo que continúa aberto e cuxo desenlace se decidirá en Bruxelas. Así pois, o risco existe; tal e como está formulada, a normativa do Regulamento constitúe un perigo latente e silencioso, real e total. Non podemos volver caer na inacción. Temos a urxencia de loitar por modificar o Regulamento de Control, adaptalo e flexibilizalo, sen renunciar ao control; aí reside a clave para a supervivencia do sector.
O Regulamento persegue obxectivos lexítimos —trazabilidade, loita contra a pesca ilegal e sustentabilidade dos recursos— que a pesca costeira de baixura comparte plenamente, sempre que se apliquen con proporcionalidade. O conflito xorde na súa aplicación ríxida e homoxénea, deseñada para frotas industriais e grandes buques, pero imposta sen adaptación a unha frota artesanal caracterizada polo seu pequeno tamaño, limitacións técnicas, tripulacións reducidas e unha forte dependencia dun medio mariño imprevisible.
A pesca costeira de baixura é unha actividade esencial desde o punto de vista social, económico e territorial. Xera emprego, fixa poboación nas zonas costeiras e baséase en artes selectivas e de baixo impacto ambiental. Someter esta actividade a unha carga burocrática desproporcionada non reforza o control, senón que incrementa a inseguridade xurídica, o risco laboral e o abandono da actividade.
Por iso, a flexibilización acadada debe ser o punto de partida para unha acción política decidida. España debe liderar en Bruxelas a defensa fronte a un regulamento que ignora a nosa realidade, como quedou de manifesto recentemente coa mobilización estatal de protesta. Só con normas adaptadas á realidade do mar e de quen o traballa será posible garantir o control sen poñer en risco a viabilidade, a seguridade e o futuro dun sector clave para as nosas costas.
É o momento de esixir voz en Bruxelas, porque o futuro da pesca costeira de baixura e artesanal estase a debater agora entre redes e regulamentos. É evidente que quen non coñece o mar e as súas frotas lexisla desde terra firme sen saber que o mar non é unha oficina. Lexislar desde terra pon en risco o presente e o futuro deste segmento de frota; trátase dunha especie de asedio burocrático que cuestiona a súa propia subsistencia. A medida de flexibilización proposta pola SGP (MAPA) aos representantes do sector debe ser o punto de partida para unha revisión profunda e honesta do Regulamento de Control no que afecta á frota de baixura.
Agora é cando hai que esixir ao Goberno de España e ao conxunto das forzas políticas —que nos representan en Europa— unha vontade real para unha normativa máis xusta, proporcionada e adaptada á realidade do sector. O sector precisa respaldo político total, seguridade xurídica e tempo para adaptarse. Precisa ser escoitado non só cando protesta, senón tamén cando propón. E precisa que se entenda que sen pesca de baixura non hai relevo xeracional, non hai economía azul equilibrada nin hai vida en moitos dos nosos portos.
A mensaxe debe ser clara e firme: reforzar o Regulamento de Control non significa endurecelo indiscriminadamente, senón facelo máis intelixente e eficaz. E iso pasa, necesariamente, por contemplar excepcionalidades, exencións específicas e solucións técnicas adaptadas á pesca de baixura. Non se trata de debilitar o control, senón de evitar que unha mala aplicación da norma resulte lesiva e daniña para os intereses dun colectivo que xa afronta suficientes desafíos.
Queda moito traballo por diante. A contenda continúa e esixe constancia, unidade e determinación. Pero se algo demostrou esta primeira batalla é que os intereses da frota de baixura pódense e débense defender con firmeza. En Bruxelas decídese o futuro, e alí non pode faltar a voz de quen faena cada día a poucas millas da costa, sostendo unha actividade esencial que merece normas xustas e adaptadas á súa realidade. Bruxelas debe deixar de ser un muro inaccesible e escoitar ao sector para non asedialo de forma abrupta e innecesaria.
España ten agora a responsabilidade e a oportunidade de liderar na Unión Europea —onde se atopa a fronte decisiva— unha reforma do Regulamento de Control que introduza proporcionalidade, flexibilidade e un réxime diferenciado para a pesca costeira de baixura e artesanal. O Goberno español, como Estado membro da UE, ten un papel clave no Consello da UE e nas negociacións trilaterais (Comisión, Parlamento e Consello). Pode impulsar modificacións do Regulamento (UE) 2023/2842 mediante posicións conxuntas, emendas ou derrogacións parciais, especialmente para a pesca de baixura artesanal.
Argumentario para modificar o Regulamento de Control
Á hora de defender a pesca costeira e de baixura dispoñemos dun argumentario sólido, que integra de maneira clara e contundente a realidade das embarcacións de pequeno porte e as dificultades propias do medio mariño, para ser empregado tanto en documentos técnicos como en discursos políticos ou reivindicativos en Bruxelas.
A normativa foi pensada en terra firme, e mal pensada e aplicada para o mar. O Regulamento introduce unha lóxica administrativa propia de contornos terrestres, estables e previsibles, trasladándoa sen adaptación a un medio que é, por definición, incerto. Isto xera incumprimentos involuntarios, sancións desproporcionadas e unha inseguridade xurídica permanente. Non se pode lexislar o mar como se fose un despacho, e menos aínda cando se trata de pesca artesanal.
1. A normativa non se adapta á realidade da pesca de baixura
O novo Regulamento de Control (Regulamento UE 2023/2842) impón obrigas de notificación e rexistro electrónico de capturas que non se axustan ao traballo en embarcacións pequenas, con radios operativos reducidos, mareas curtas e sen tripulación técnica especializada. Isto representa unha desconexión total entre a lexislación e a operativa real das faenas costeiras de menos de 24 horas. As organizacións do sector denuncian que a normativa foi elaborada “desde despachos afastados do mar”, sen experiencia directa das particularidades do traballo artesanal, dando lugar a regras practicables só desde un punto de vista burocrático, pero non realista. Existe un exceso claro de burocratización.
Desde as institucións pesqueiras demandamos unha maior flexibilidade para estas pesqueiras. Aínda que o Regulamento pretende modernizar e harmonizar o control pesqueiro en toda a UE, non respecta as características específicas da pesca costeira e artesanal, o que pode traducirse nun trato desigual fronte a frotas maiores ou industriais. A pesca costeira de baixura precisa un control proporcional e seguro; doutro xeito, as normas poden conducir á paralización ou desaparición desta frota tradicional, alterando gravemente o tecido social e económico de numerosas comunidades costeiras que dependen desta actividade ao longo do litoral galego e estatal.
2. Ameaza á viabilidade económica do sector nun medio inhóspito
O medio mariño no que traballa esta frota é un contorno inhóspito, cambiante e totalmente imprevisible. Trátase dun hábitat hostil por natureza, condicionado polas mareas, o ondada, o balanceo, o vento, as correntes, a humidade, a salinidade, a corrosión e os cambios meteorolóxicos bruscos. As obrigas de declarar capturas desde o “quilogramo cero”, de preavisar a chegada ao porto con varias horas de antelación e de pesar en condicións perigosas xeran inseguridade xurídica e risco de sancións inxustas, poñendo en perigo a economía de miles de pescadores artesanais.
Resulta contraditorio esixir aos mariñeiros que manipulen dispositivos electrónicos para rexistrar pesaxes e comunicacións en cuberta, mentres o barco está en faena e en marcha; non só é pouco realista, senón que implica un incremento inxustificado do risco de sinistralidade e de accidentes laborais (caídas ao mar, erros de manobra, accidentes), nun sector xa de por si altamente perigoso.
É evidente que a carga administrativa é desproporcionada dadas as limitacións físicas e técnicas das embarcacións, que non están deseñadas para operar con sistemas dixitais ou de pesaxe. A complexidade da norma comporta riscos operativos e de navegación reais, así como perdas de tempo, diñeiro e produtividade.
Que tomen nota os señores lexisladores e os responsables políticos, porque “a prioridade no mar debe ser sempre a seguridade das tripulacións, e non o cumprimento burocrático”.
3. Castigo inxusto a quen xa pesca de forma sostible
Por último, e para rematar, na miña humilde opinión cómpre destacar que a pesca costeira de baixura artesanal sempre se caracterizou por achegar especies de gran variedade, calidade e frescura. Ademais, é un segmento cun baixo impacto ambiental, que utiliza artes selectivas e está ligado ao coñecemento tradicional do medio mariño. Aplicar un control excesivo e ríxido a estas frotas non mellora a sustentabilidade, pero si acelera a súa desaparición, beneficiando indirectamente a modelos máis industrializados.
“España e Europa deben salvar a pesca costeira de baixura: por seguridade alimentaria, sustentabilidade, emprego, coñecemento tradicional e para evitar que a burocracia mate un sector vital.”
¡SALVEMOS A PESCA COSTEIRA DE BAIXURA!